ομορφη πόλη
online Περιοδικό για την Αρχιτεκτονική, τις Τέχνες, το Σπίτι, την Διακόσμηση
Δείτε ένα άλλο σπίτι
Η αρχιτεκτονική του φωτός στο σύγχρονο ξενοδοχείο
από τον Θεόδωρο Δ Κοντορήγα BA MSc PLDA SLL
Ο χώρος του ξενοδοχείου μέσα στα πλαίσια της σύγχρονης παγκοσμιοποιήμενης τουριστικής βιομηχανίας, έχει βαθμιαία εξελιχτεί από τον παραδοσιακό του ρόλο της απλής φιλοξενίας σε ένα δυναμικό και πολυσύνθετο συνδυασμό παροχής υπηρεσιών και ανέσεων υψηλού επιπέδου.
Ξενοδοχείο Xenia Volou, Βόλος
Αρχιτέκτων: Σ. Γιαμάκος και Συνεργάτες, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Η λειτουργία αιθουσών κοινωνικών εκδηλώσεων και ψυχαγωγίας, συνεδριακών χώρων, εστιατορίων, bars, café, γυμναστηρίων, spas, κέντρων θαλλασοθεραπείας, κάτω από την ίδια στέγη ενός σύγχρονου ξενοδοχείου είναι πλέον κανόνας. Ετσι ο χώρος του ξενοδοχείου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μια μικρή πόλη μέσα στην πόλη και ως μια μικρογραφία του πραγματικού κόσμου.

Εκεί οι φιλοξενούμενοι εργάζονται, δειπνούν και ξεκουράζονται, ηρεμούν και διασκεδάζουν, έχουν κοινωνικές επαφές ή περνούν το μήνα του μέλιτος. Το ξενοδοχείο μπορεί να είναι μέρος των επαγγελματικών τους υποχρεώσεων ή μια ευχάριστη απόδραση από τη ρουτίνα της καθημερινότητας.

Μέσα στο απαιτητικό και πολύπλευρο αυτό πλαίσιο ο τεχνητός αλλά και ο κατάλληλα σχεδιασμένος φυσικός φωτισμός καλείται να παίξει ένα παρομοίως απαιτητικό ρόλο αυτό της δημιουργίας της κατάλληλης ατμόσφαιρας και συναισθημάτων άνεσης, χαλάρωσης, ηρεμίας, ευχαρίστησης και ευεξίας των φιλοξενουμένων, που είναι υψίστης σημασίας για το χαρακτήρα και την ταυτότητα ενός καλού ξενοδοχείου. Οι ανάγκες του φιλοξενούμενου αποτελούν τη βασική προτεραιότητα σε κάθε σχεδιασμό φωτισμού στα ξενοδοχεία. Η 24-ωρη χρήση των περισσοτέρων χώρων του ξενοδοχείου που συνήθως έχουν περισσότερες από μια λειτουργίες και η πολλαπλότητα των δραστηριοτήτων σε αυτούς, έχουν επίσης ιδιαίτερη σημασία στο σχεδιασμό του φωτισμού.


Σε καμία άλλη εφαρμογή αρχιτεκτονικού φωτισμού ο ρόλος του αρχιτέκτονα φωτισμού δεν είναι τόσο αναγκαίος αλλά και ταυτόχρονα δύσκολος. Και αυτό γιατί καλείται να ξεφύγει από την απλή ποσοτική προσέγγιση του φωτισμού που βασίζεται στον αριθμό των αναγκαίων lux για μια δραστηριότητα και να προχωρήσει στη δημιουργία μοναδικών και αυθεντικών ατμοσφαιρών με φαντασία και ταλέντο και πάντοτε σε αρμονική συνύπαρξη με την αρχιτεκτονική και την εσωτερική διακόσμηση του κτιρίου. Βέβαια σε μια ενεργειακά ευαίσθητη, οικονομικά επιφυλακτική και οικολογικά αφυπνισμένη χρονική στιγμή, η δημιουργία της κατάλληλης ατμόσφαιρας χωρίς την ανάλογη τεχνικο-οικονομική μελέτη ενεργειακής απόδοσης της εγκατάστασης φωτισμού δεν αποτελεί πλέον βιώσιμη επιλογή.

Ξενοδοχείο Xenia Volou, Βόλος
Αρχιτέκτων: Σ. Γιαμάκος και Συνεργάτες, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Ο αρχιτέκτονας φωτισμού αρχικά αναλύει ένα χώρο και προσπαθεί να ανακαλύψει τις ιστορίες που ενυπάρχουν σε αυτόν. Μέσα από συζητήσεις με τους ιδιοκτήτες και τους αρχιτέκτονες αντιλαμβάνεται το πως η χρήση του χώρου αλλάζει κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύκτας και πως οι φιλοξενούμενοι κινούνται καθ’ όλο το 24-ωρο. Μαθαίνει επίσης εάν ο χώρος έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να εμπνέει για παράδειγμα σεβασμό, χαρά, ησυχία, ηρεμία ή κάποιο άλλο συναίσθημα και για το ποια αρχιτεκτονικά ή διακοσμητικά στοιχεία προορίζονται να τραβήξουν την προσοχή.

Ξενοδοχείο Les Lazaristes, Θεσσαλονίκη, Αρχιτέκτων: Π. Μακρίδης και Συνεργάτες, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Ο κατάλληλος αρχιτεκτονικός φωτισμός λειτουργεί πάντα αρμονικά με την αρχιτεκτονική και εσωτερική διακόσμηση του χώρου όπως αυτές μεταμορφώνονται στη διάρκεια του 24-ωρου. Το πρωί θέλουμε τα πράγματα να είναι ζωηρά και γεμάτα ενέργεια ενώ το βράδυ επιθυμούμε ένα πιο χαλαρό περιβάλλον. Ετσι ενώ ο χώρος παραμένει ο ίδιος αυτό που αλλάζει είναι η χρήση του και κατ’ επέκταση η ατμόσφαιρα του. Και ο φωτισμός είναι ο πλέον σημαντικός παράγοντας για τη δημιουργία της ατμόσφαιρας αυτής.

Ξενοδοχείο Royal Mare Village, Κρήτη
Αρχιτέκτων: ACT, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Για να πετύχει τους προαναφερθέντες στόχους του ο αρχιτεκτονικός φωτισμός συχνά δανείζεται τεχνικές από άλλους χώρους με μακρόχρονη εμπειρία στη δημιουργία ατμόσφαιρας όπως για παράδειγμα από το θεατρικό φωτισμό. Η τεχνική που συχνά χρησιμοποιείται βασίζεται στη δημιουργία πολλαπλών στρωμάτων ή επιπέδων φωτισμού.

Ξενοδοχείο Les Lazaristes, Θεσσαλονίκη, Αρχιτέκτων: Π. Μακρίδης και Συνεργάτες, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Ετσι για παράδειγμα, ο σχεδιασμός αρχιτεκτονικού φωτισμού των χωρών υποδοχής και αναμονής ενός ξενοδοχείου μπορεί να περιλαμβάνει ένα ή δυο στρωματά από χωνευτά φωτιστικά οροφής (downlights), ένα στρώμα έμμεσου φωτισμού (‘κρυφός’ φωτισμός κυρίως με χρήση λαμπτήρων ψυχρής καθόδου), ένα στρώμα διακοσμητικού φωτισμού (διακοσμητικά φωτιστικά όπως για παράδειγμα πολυέλαιοι, επιτραπέζιες λάμπες και φωτιστικά δαπέδου), πιθανότατα ένα στρώμα προβολών από ειδικό εξοπλισμό στους τοίχους και ένα ή και περισσότερα στρώματα φωτισμού με χρήση χρώματος. Η έννοια του ‘σωστού’ φωτισμού συνδέεται άμεσα με την έννοια του κατάλληλα σχεδιασμένου φωτισμού, ο οποίος προσφέρει βιώσιμες λύσεις στις συγκεκριμένες αισθητικές, λειτουργικές και ενεργειακές απαιτήσεις κάθε έργου. Με απλά λόγια, η νυκτερινή εικόνα του σύγχρονου ξενοδοχείου απαιτεί δημιουργικότητα και ταλέντο, απαιτεί μακρόχρονη εμπειρία για την ουσιαστική ανάδειξη της αρχιτκτονική και της διακόσμησης και επιπλέον απαιτεί επαγγελματική τεχνικο-οικονομική μελέτη ως προς την ενεργειακή της απόδοση. Ο συνδυασμός λοιπόν του σωστού τεχνητού φωτισμού με την εξοικονόμηση ενέργειας σε κάθε περίπτωση είναι το ζητούμενο, αλλά δεν θα πρέπει να γίνεται τυχαία αλλά στα πλαίσια μιας επαγγελματικής μελέτης. Τα σύγχρονα ξενοδοχεία με τις αυξημένες απαιτήσεις τους για περισσότερη άνεση και ασφάλεια, παροχή ποιοτικότερων υπηρεσιών και ορθολογική διαχείριση της διαθέσιμης ενέργειας, αυξάνουν σημαντικά την πολυπλοκότητα και το κόστος των συμβατικών εγκαταστάσεων που θα προσπαθούσαν να εκπληρώσουν τις απαιτήσεις αυτές.

Ξενοδοχείο Royal Mare Village, Κρήτη
Αρχιτέκτων: ACT, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Ειδικά για το φωτισμό, ο οποίος από τη φύση του επιδρά σε πολλούς παράγοντες πέραν της όρασης και της δυνατότητας να δούμε – αντιληφθούμε τον κόσμο που μας περιβάλλει όπως για παράδειγμα στη ψυχολογική διάθεση και στη νυκτερινή εικόνα του χώρου αλλά και στο λειτουργικό κόστος, θα πρέπει να δίδεται η ανάλογη σημασία στη ορθολογική διαχείριση του. Για να υπογραμμισθεί η σημασία της εξοικονόμησης ενέργειας στο φωτισμό αρκεί να αναφερθεί ότι στο κύκλο ζωής μιας τυπικής εγκατάστασης φωτισμού το 3% των εξόδων αποτελούν το κόστος της αρχικής επένδυσης ενώ το κόστος της καταναλισκόμενης ενέργειας αποτελεί το 86%. Για να είναι επομένως ο σχεδιασμός του φωτισμού αποτελεσματικός θα πρέπει να εκπληρώνονται όχι μόνο οι απαιτήσεις για τη δημιουργία ενός ποιοτικού χώρου που έχει θετική επίπτωση στη ψυχολογική κατάσταση όσων φιλοξενούνται σε αυτόν, αλλά και η εγκατάσταση θα πρέπει να καταναλώνει την ελάχιστη δυνατή ηλεκτρική ενέργεια για την επίτευξη μια συγκεκριμένης στάθμης φωτισμού.

Ξενοδοχείο Paradise Royal Mare, Ρόδος
Αρχιτέκτων: ACT, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Η κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό αποτελεί σημαντικό ποσοστό του συνόλου της ενεργειακής κατανάλωσης ενός κτιρίου. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκύπτει ότι η κατανάλωση ενέργειας για φωτισμό στα ξενοδοχεία ανέρχεται σε 30% της συνολικής ενεργειακής τους κατανάλωσης. Έχει διαπιστωθεί ότι σε μεγάλο αριθμό εγκαταστάσεων είναι εφικτή η εξοικονόμηση ενέργειας σε ποσοστό 30 - 50% με την υιοθέτηση των κατάλληλων μέτρων και τεχνικών που συνδέονται άμεσα με την αξιοποίηση των σύγχρονων συστημάτων φωτισμού.

Ξενοδοχείο Royal Mare Village, Κρήτη
Αρχιτέκτων: ACT, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Τέτοια μέτρα – τεχνικές περιλαμβάνουν: •Την εκπόνηση επαγγελματικής μελέτης φωτισμού ανεξάρτητης από πωλήσης φωτιστικού εξοπλισμού,
•Τη βέλτιστη αξιοποίηση του φυσικού φωτισμού,
•Τη σωστή διαστασιολόγηση του τεχνητού φωτισμού,
•Τη χρήση ηλεκτρονικών στραγγαλιστικών διατάξεων,
•Τη χρήση λαμπτήρων υψηλής απόδοσης και χαμηλής κατανάλωσης,
•Το χρόνο-προγραμματισμό των συστημάτων φωτισμού,
•Την εγκατάσταση συστημάτων ελέγχου.

Η μελέτη αρχιτεκτονικού φωτισμού υπηρετεί τις ιδέες και το όραμα του αρχιτέκτονα και του διακοσμητή ενός έργου, ενώ ο αρχιτέκτονας φωτισμού δεν αποτελεί σε καμμία περίπτωση ‘ανταγωνιστή’ αλλά σημαντικό συνεργάτη της μελετητικής ομάδας. Ο αρχιτέκτονας φωτισμού επιλέγει τα αρχιτεκτονικά, διακοσμητικά (πχ έργα τέχνης, γυάλινες επιφάνειες) ή και λειτουργικά στοιχεία (πχ το χώρο της κεντρικής εισόδου, της ρεσεψιόν κλπ) που απαιτούν ή θα μπορούσαν να ωφεληθούν σημαντικά από φωτισμό ανάδειξης και προσθέτει και το στρώμα αυτό στα προαναφερθέντα. Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι ο φωτισμός ανάδειξης προσθέτει ‘δράμα’ σε ένα χώρο και αυξάνει το οπτικό ενδιαφέρον. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την επιλεκτική ανάδειξη έργων τέχνης, αντικειμένων, φυτών ή και της ιδιαίτερης υφής μιας επιφάνειας. Με το τρόπο αυτό της δημιουργίας πολλαπλών στρωμάτων φωτισμού ο μελετητής έχει στη διάθεση του μια μεγάλη γκάμα εργαλείων τα οποία μπορεί να χρησιμοποιήσει ανάλογα με το χρόνο της ημέρας ή της νύκτας ώστε να συνθέσει την επιθυμητή εικόνα και να δημιουργήσει την κατάλληλη κάθε φορά ατμόσφαιρα. Η άριστη γνώση των δυνατοτήτων της σύγχρονης τεχνολογίας φωτισμού του δίνει τη δυνατότητα να προδιαγράψει με κάθε τεχνική λεπτομέρεια τον απαιτούμενο εξοπλισμό δηλαδή τα φωτιστικά, τους λαμπτήρες και το πιο σημαντικό από όλα, το σύστημα ελέγχου τους.

Ξενοδοχείο Les Lazaristes, Θεσσαλονίκη, Αρχιτέκτων: Π. Μακρίδης και Συνεργάτες, Μελέτη Φωτισμού: Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες

Η διαρκής επιθυμία να είναι ορατά τα αποτελέσματα του τεχνητού φωτισμού και όχι οι πήγες και τα φωτιστικά, οδηγεί στην προσπάθεια για πλήρη ενσωμάτωση του φωτισμού στην αρχιτεκτονική του κτιρίου. Η δημιουργία συγκεκριμένων λεπτομερειών φωτισμού από το μελετητή φωτισμού, όπως για παράδειγμα η ενσωμάτωση συστημάτων έμμεσου φωτισμού σε ένα χώρο θα πρέπει να εξετάζεται από τα πρώτα στάδια κατασκευής ενός έργου.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Δυστυχώς στη χώρα μας ο φωτισμός αντιμετωπίζεται ως ακόμα ένα προς πώληση προιόν - εμπόρευμα, με μη-επαγγελματικές ‘μελέτες’ φωτισμού να παρέχονται κατά κανόνα ‘δωρεάν’ από εταιρίες φωτιστικού εξοπλισμού ως υποστηρικτική και δελεαστική υπηρεσία πωλήσεων. Η εμπορική αυτή πρακτική που βαφτίζεται ‘μελέτη φωτισμού’ και διαφημίζεται στις διαφημιστικές πινακίδες καταστημάτων, αναφέρεται στην παροχή υπηρεσιών τεχνικής υποστήριξης για τη σωστή εγκατάσταση φωτιστικού εξοπλισμού που η κάθε επιχείρηση εμπορεύεται. Τα έργα που ολοκληρώνονται με την πρακτική αυτή, παρουσιάζονται τις περισσότερες φορές με κάποιο προιόν στο προσκήνιο και τη σύγχρονη αρχιτεκτονική δημιουργία να λειτουργεί απλά ως ένα εξαιρετικό φόντο. Ποιός θα εμπιστευόταν όμως να χειρουργηθεί από έναν προμηθευτή ιατρικών μηχανημάτων σε κάποιο νοσοκομείο; Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι ο κατασκευαστής των καλύτερων τρομπετών ή ηλεκτρικών κιθάρων στον κόσμο είναι σε θέση να δημιουργήσει μουσική και μαγεία όπως για παράδειγμα ο Miles Davis ή ο Jimi Hendrix;

Θεόδωρος Δ Κοντορήγας MBA MSc PLDA SLL Θ. Κοντορήγας και Συνεργάτες Αρχιτέκτονες Φωτισμού

Σύντομο βιογραφικό
Ο Θεόδωρος Δ. Κοντορήγας σπούδασε στο Bartlett School of Architecture, UCL στο Λονδίνο όπου απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στον αρχιτεκτονικό φωτισμό. Εργάστηκε επί σειρά ετών ως senior lighting designer στο διεθνούς φήμης γραφείο μελετών αρχιτεκτονικού φωτισμού MBLD στο Λονδίνο. Το 2002 ίδρυσε το ανεξάρτητο γραφείο μελετών αρχιτεκτονικού φωτισμού Θ. Κοντορηγας και Συνεργάτες Μελετητές στην Αθήνα. Στην Ελλάδα έχει σχεδιάσει το φωτισμό για ξενοδοχεία 5 αστέρων, σύγχρονους εκθεσιακούς χώρους και συνεδριακούς χώρους, μνημεία και χώρους ιστορικής σημασίας, κτίρια γραφείων, εστιατόρια και εμπορικά κέντρα. Πρόσφατα εκδόθηκε το πρώτο του βιβλίο με τίτλο ‘Φωτισμός και αρχιτεκτονική’.